Belangrijkste punten
- De Europese aandelenmarkt daalde tijdens de eerste maand van de oorlog, maar is inmiddels meerdere malen hersteld als reactie op vroege tekenen van diplomatieke vooruitgang.
- Hoewel de olieprijzen sterk zijn gestegen, liggen ze nog steeds onder het record van 147 dollar uit 2008.
- Sommige beleggers vinden dat de markten voor staatsobligaties overdreven hebben gereageerd op de mogelijkheid van verhogingen van de rentes.
Nu de oorlog in Iran al meer dan een maand duurt en het nog lang niet duidelijk is hoe die zich zal ontwikkelen, worden de zorgen over de vraag of de markten de wereldwijde gevolgen van het conflict correct inschat groter.
Twee sleutelfiguren, Christine Lagarde, president van de Europese Centrale Bank, en Rob Kapito, president van BlackRock, waarschuwen dat beleggers te optimistisch zijn over de route terug naar herstel van de normale situatie zodra het vechten staakt.
Sommige strategen en fondsbeheerders vinden dat de huidige waarderingen op de aandelenmarkt een zekere laksheid of zelfgenoegzaamheid laten zien. Beleggers in aandelen gaan ervan uit dat dit een „beperkt conflict“ is, terwijl obligatiebeleggers wellicht te ver in de tegenovergestelde richting zijn doorgeschoten door hogere rentes in te prijzen.
„Markten houden zelden goed rekening met geopolitieke risico’s”, zegt Andrew Balls, CIO Global Fixed Income bij PIMCO. Volgens Lauren Hyslop, fondsbeheerder bij Mattioli Woods, „gedragen de Europese markten zich alsof een oorlog bestaat uit een aantal stormen die weer overwaaien, in plaats van die te beschouwen als een klimaatverandering.”
Volgens deskundigen zorgt de herinnering aan de draai die president Trump in april vorig jaar maakte met betrekking tot invoerheffingen voor een zekere zelfgenoegzaamheid onder beleggers.
Hoeveel zou de olieprijs nog kunnen stijgen?
De olie- en gasprijzen zijn sinds het begin van de oorlog explosief gestegen, aangezien scheepvaart door de Straat van Hormuz vrijwel tot stilstand is gekomen. Termijncontracten voor een vat Brent-olie bereikten in maart een piek van 118 dollar, een stijging van 63% ten opzichte van het niveau voor de oorlog. Bezorgdheid over het aanbod van olie had zijn weerslag op de wereldeconomie. Toch zijn de prijzen nog steeds lager dan tijdens hoogtepunten in het verleden en zijn nog veel hogere prijzen denkbaar, afhankelijk van de ontwikkelingen in de Perzische Golf.
Allan Good, hoofd aandelenonderzoek bij Morningstar, zegt dat de energiemarkten zich tot nu toe redelijk optimistisch hebben gedragen, gezien de mogelijkheid van een oplossing op de korte termijn.
“Als je naar de potentiële hoeveelheid olie kijkt die langere tijd in gevaar zou kunnen komen – 10% van de totale voorraad olie wereldwijd zal mogelijk de markt niet bereiken – dan weerspiegelt de huidige olieprijs, die nog steeds rond de 100 dollar schommelt, de verwachting dat er snel een oplossing komt en de Straat van Hormuz relatief snel weer open zal gaan,” zegt hij.
Analisten waarschuwen dat dit zou kunnen veranderen als dit knelpunt tot en met april gesloten blijft; onder meer Goldman Sachs denkt dat de wereldwijde oliebenchmark dan het record uit 2008 (147 dollar per vat) zou kunnen doorbreken.
„Als dat gebeurt, hebben we het niet meer over sectorrotatie, maar over een situatie waarin de brede markt onder druk komt te staan“, zegt Ruben Dalfovo, beleggingsstrateeg bij Saxo Bank.
Niets wijst op een massale verkoop van aandelen
De Morningstar Europe Index staat nu ongeveer 11% lager dan aan het begin van de oorlog. Toch hebben de aandelenkoersen snel gereageerd op voorzichtige tekenen dat er een oplossing zou komen en lieten ze meermaals herstelbewegingen zien.
„De markten reageren op de mogelijkheid van een diplomatieke route, niet op bewijzen daarvan“, zegt Charu Chanana, hoofd beleggingsstrateeg bij Saxo Bank. Dat zou volgens haar, afhankelijk van de ontwikkelingen, leiden tot meer scherpe schommelingen omhoog en omlaag.
Volgens Hyslop van Mattioli Woods is de volatiliteit op de aandelenmarkten wel toegenomen, maar is er nog geen sprake van een ingrijpende capitulatie.
„De koerscorrectie lijkt nog steeds eerder tactisch dan dat sprake is van een fundamentele herwaardering van het geopolitieke risico. De waarderingen blijven steunen op het scenario van een beheersbaar conflict en inkomsten die uiteindelijk veerkrachtig zullen zijn. Voor een belegger is die kalmte zowel indrukwekkend als verontrustend“, zegt ze.
Michael Field, hoofdstrateeg Europese markten bij Morningstar, verwerpt het idee dat de aandelenmarkten te zelfgenoegzaam zijn. Volgens hem is de recente verkoop in lijn met hoe lang de oorlog nu duurt.
Maar volgens hem zullen beleggers de ontwikkelingen nauwlettend in de gaten houden, ook signalen dat de oorlog langer zal duren. „Als dit langer gaat duren, zullen de economische gevolgen sommige industriële aandelen harder treffen dan nu in de koersen is verdisconteerd”, zegt hij.
Mocht dat scenario bewaarheid worden, zo waarschuwt Chanana van Saxo Bank, dan komen aandelen onder veel grotere druk te staan. De economische gevolgen zouden dan waarschijnlijk ook sectoren raken, zoals die van cyclische consumentengoederen, en de categorie groei-aandelen.
„Het risico is dat er langer dan verwacht sprake zal zijn van een lagere economische groei door de olieprijsschok en het vertrouwen van consumenten en hun vrije bestedingsruimte onder druk blijven staan“, voegt hij eraan toe.
Europese obligatiekoersen sterk gedaald uit angst voor hogere rentes
Staatsobligaties zijn sinds eind februari drastisch geherwaardeerd, toen de verwachting, vóór de oorlog met Iran begon, dat zowel de Europese Centrale Bank als Bank of England de rente zou verlagen, volledig op haar kop werd gezet. De Morningstar Eurozone Core Bond Index is sinds het uitbreken van de oorlog ongeveer 3% gedaald.
Het rendement van Europese en Britse staatsobligaties is sterk gestegen doordat hogere rentes scherp worden ingeprijst, wat voelbaar is op de termijnmarkt. De koers en effectieve rente (yield) van obligaties bewegen in tegenovergestelde richting.
In het Verenigd Koninkrijk is de rente op een tweejarige staatsobligatie een volle procentpunt gestegen tot net onder de 4,5%, terwijl die van de toonaangevende staatsobligatie met een looptijd van tien jaar vorige week de 5% overschreed – het hoogste niveau sinds de financiële crisis van 2008. De yield (rente) op een Duitse staatsobligatie met een looptijd van tien jaar is bijna een halve procentpunt gestegen tot net boven de 3%.
Sommige beleggers zeggen dat de rentemarkten [mogelijke] renteverhogingen dit jaar te zwaar hebben ingeprijst.
„Het is net als bij bij de volatiliteit die volgde op de aankondiging van Amerikaanse invoerheffingen in april 2025. Ditmaal hebben de snel veranderde verwachtingen over [het rentebeleid van] centrale banken vanwege het conflict in het Midden-Oosten plaatselijk geleid tot volatiliteit en tot kansen om tegen het dominante verhaal in te beleggen“, zegt Balls van PIMCO.
„De huidige marktprijzen richten zich nog steeds te veel op het positieve effect op de korte termijn van een hogere energieprijs“, zegt Dean Turner, econoom en macro-strateeg bij UBS UK.
Ondertussen gaan de financiële markten voorbij aan de negatieve gevolgen die dit kan hebben op de groei op de middellange termijn. Dat zou kunnen leiden tot renteverlagingen, net als de-escalatie van het conflict.
Op de kredietmarkten zijn tekenen van zelfgenoegzaamheid waarneembaar; Balls zegt dat de risico’s daar slechts beperkt ingeprijst zijn. „Wij benadrukken van neerwaartse risico’s, omdat de risico’s groter zijn geworden dan uit de marktprijzen blijkt.“
Als de oorlog in het Midden-Oosten langer duurt dan de markten verwachten, zouden obligatiebeleggers een grotere daling van de economische groei in hun koersen kunnen verdisconteren. Als dat scenario uitkomt, zegt Damien Hill, senior portefeuillebeheerder bij Insight Investment, zou de rente op staatsobligaties met een langere looptijd kunnen dalen en de opwaartse druk op de rente van obligaties met een kortere looptijd zou aanhouden.
Bij bedrijfsobligaties zou het kunnen dat beleggers minder gaan jagen op een hogere rente, zegt hij, vooral in de risicovolle deel van die markt. Als gevolg daarvan zou de krediet-spread – die het extra rendement weergeeft dat bedrijfsobligaties bieden ten opzichte van staatsobligaties – kunnen toenemen. „Dat hebben we ook gezien op delen van de kredietmarkt die een sterkere correlatie hebben met aandelen en de liquiditeit groter is“, aldus Hill.
Hoe gaan de markten zich wereldwijd ontwikkelen?
De toekomstige ontwikkeling van de markt hangt sterk af van de omvang en duur van de oorlog.
Sommigen menen dat de financiële markten relatief rustig zullen blijven zolang er schijnbaar vredesbesprekingen plaatsvinden. Beleggers willen niet worden verrast door een U-turn van de Amerikaanse president Trump, zoals gebeurde met de invoerheffingen in 2025. Op 9 april 2025 steeg de S&P binnen één dag 9,5% toen Trump terugkrabbelde in wat nu bekend staat als de TACO-deal – een ironisch bedoelde afkorting van “Trump Always Chickens Out” (Trump krabbelt altijd terug).
„Ik ben ervan overtuigd dat de oorlog en de oliecrisis de enige redenen zijn waarom de markten nog niet sterker zijn gedaald. Iedereen die bearish wil zijn, is doodsbang voor dat scenario“, zegt Ben Carlson, directeur institutionele vermogensbeheer bij Ritholtz Wealth Management.
Zelfs als de oorlog snel zou eindigen, betekent dat niet noodzakelijkerwijs het einde van de ontwrichtende gevolgen ervan voor de financiële markten. Hyslop van Mattioli Woods waarschuwt dat de „grotere zorg“ de gevolgen van de oorlog in tweede en derde instantie zijn. Die zijn vaak „moeilijker te modelleren en worden daardoor gemakkelijk over het hoofd gezien“, maar zijn mogelijk al in gang gezet.
Vorige week heeft de OESO vanwege de oorlog de verwachte economische groei in de eurozone 0,4 procentpunt naar beneden bijgesteld naar 0,8% en de inflatieverwachting naar boven bijgesteld naar 2,6%. Het Verenigd Koninkrijk wordt volgens de OESO waarschijnlijk nog zwaarder getroffen, met een verwachte daling van de economische groei van 0,5 procentpunt naar 0,7% en een inflatie van 4%.
„Europese activa prijzen een beheersbare crisis in, terwijl de oorlog een structurele verandering van het energiesysteem, de veiligheidssituatie en de overheidsfinanciën op het continent afdwingt. De kloof die er is tussen de schijnbare rust op de markten en de omvang van de aanpassingen die nog gaan plaatsvinden, daarin schuilt het echte risico“, zegt Hyslop van Mattioli Woods.
