Belangrijkste punten
- De prijs van een vat Brent-olie staat sinds het begin van de oorlog met Iran boven de 100 dollar en analisten verwachten dat die ruim boven het niveau van vóór de oorlog zal blijven.
- Zelfs als het huidige staakt-het-vuren intact blijft, blijven de olieprijzen naar verwachting hoog.
- Sommige analisten denken dat de olieprijzen zelfs nadat het directe conflict opgelost is hoog zullen blijven.
De olieprijzen kunnen omlaag duiken elke keer dat de Amerikaanse president Trump optimisme uitstraalt over de oorlog met Iran, maar volgens analisten blijft de prijs van ruwe olie voorlopig ruim boven het niveau van voor de oorlog.
De oorlog met Iran duurt al elf weken en de prijs van een vat Brent-olie blijft boven de 100 dollar per vat steken. Dat is een grote stijging ten opzichte van de 70 dollar vóór de oorlog uitbrak. Op het hoogtepunt van de oorlog kostte een vat Brent-olie zelfs even meer dan 120 dollar.
Wat de toekomst betreft, gaan analisten en fondsbeheerders uit van verschillende scenario’s. De prijs van een vat Brent-olie zou tussen de 100 en 120 dollar kunnen blijven schommelen als de scheepvaart door de Straat van Hormuz deels verstoord blijft en er diplomatiek overleg blijft plaatsvinden. Die prijs zou boven de 125 dollar kunnen uitkomen als de oorlog zich uitbreidt en de blokkade van Hormuz voort blijft duren of (bij een betrouwbaar staakt-het-vuren en heropening van de scheepvaartroutes) binnen twee à drie maanden weer onder de 90 dollar kunnen duiken als de olie weer als vanouds gaat stromen.
Waar het om gaat, is dat de hoeveelheid olie die op de markt komt sinds het uitbreken van de oorlog met Iran ongekend gedaald is. Volgens het meest recente IEA-rapport over de oliemarkt is wereldwijd in april de voorraad ruwe olie en geraffineerde producten met bijna vier miljoen vaten per dag gedaald. Dat is gelijk aan het totale dagelijkse verbruik van het Verenigd Koninkrijk en Duitsland bij elkaar opgeteld. Sinds de oorlog is uitgebroken is wereldwijd de olievoorraad met bijna 250 miljoen vaten gedaald.
De belangrijkste vraag die beleggers hebben, valt niet te beantwoorden: hoe lang blijft de Straat van Hormuz afgesloten? Zolang deze vaarroute afgesloten is, zijn de twee factoren die vooral de olieprijzen bepalen: het beschikbare aanbod en een mogelijk dalende vraag als gevolg van hogere prijzen. Zodra de Straat weer opengaat, draait het erom hoe lang het duurt om stilgelegde productie weer op gang te brengen en ruwe olie naar raffinaderijen over de hele wereld te vervoeren.
Analisten zeggen dat de gevolgen van de oorlog een tijdje voelbaar zullen blijven in de vorm van hogere olieprijzen.
„Wat de uitkomst van het conflict ook is, wij vinden dat door deze ontwikkelingen de ondergrens voor de olieprijs op de lange termijn hoger uitkomt in alle scenario’s, op één na. Dat is het scenario waarin Iran een op het Westen georiënteerd land wordt, maar die uitkomst is in onze ogen onwaarschijnlijk“, zegt Malcolm Melville, beheerder van grondstoffenfondsen bij Schroders.
„Doordat de Straat van Hormuz in de praktijk dicht is, bereikt ongeveer 20% van de wereldwijd geproduceerde olie en gas de markt niet“, zegt Ricardo Evangelista, senior-analist bij ActivTrades.
De oorlog heeft de olieprijzen op z’n kop gezet
Voordat de oorlog uitbrak, stond niet schaarste centraal, maar het risico op een te groot aanbod. Een vat Brent-olie kostte het grootste deel van het jaar tussen de 70 en 85 dollar, vanwege zorgen dat de economische groei wereldwijd zou dalen, de zwakke vraag vanuit China en de verwachting dat het aanbod van olieproducerende landen buiten de OPEC zou toenemen.
De OPEC bleef minder olie produceren om de prijs te stimuleren. Maar zorgen over de naleving en zwakke groei van de vraag beperkten het effect op de markt van deze maatregel. De olievoorraad bleef in de regio’s waar veel olie verbruikt wordt op een redelijk comfortabel niveau steken, waardoor schommelingen in de olieprijs beperkt bleven.
De sluiting van de Straat van Hormuz heeft de situatie op de oliemarkt radicaal veranderd. De huidige verstoring wordt gezien als de grootste energieschok in de recente geschiedenis.
Van geopolitiek risico tot fysieke tekorten
„De markt kampt nu al met een echt fysiek tekort aan olie“, zegt Kerstin Hottner, hoofd grondstoffen bij Vontobel. Volgens Hottner worden er in het Midden-Oosten ongeveer 13 miljoen vaten per dag minder geproduceerd. Daardoor raken de voorraden wereldwijd geleidelijk aan op.
„In delen van Azië, in landen als Vietnam, Pakistan en Bangladesh, is nu sprake van fysieke tekorten. Europa heeft tot nu toe schaarste weten te voorkomen omdat het relatief grote voorraden heeft en door gecoördineerd olie vrij te geven uit de strategische reserves“, zegt zij.
Volgens Maurizio Mazziero, een onafhankelijke grondstoffenanalist uit Italië, zijn op de markt nu al de eerste tekenen zichtbaar van een teruglopende vraag door de hoge prijzen en het beperkte aanbod. Volgens het Internationaal Energieagentschap zal wereldwijd de vraag naar olie dit jaar naar verwachting met 420 mb/d (duizend vaten per dag) dalen vergeleken met vorig jaar, 1,3 mb/d minder dan de voorspelling vóór de oorlog. Die treft de petrochemische industrie en de luchtvaartsector nu het hardst.
Op dit moment zijn analisten het erover eens dat de volgende drie scenario’s het meest aannemelijk zijn.
Scenario 1: Door een ‘gecontroleerde crisis’ blijft de olieprijs zoals hij nu is
Het basisscenario gaat uit van een „beheerste crisis“, met olieprijzen van tussen de 100 en 120 dollar. De Straat van Hormuz blijft gedeeltelijk dicht, er vindt met tussenpozen diplomatiek overleg plaats, de voorraad blijft dalen, maar de strategische reserves voorkomen dat er paniek uitbreekt.
„Onder deze omstandigheden blijven de Brent-prijzen boven de 100 dollar en zullen handelaren blijven opletten of er vooruitgang geboekt wordt in het diplomatieke overleg tussen de VS en Iran. Want hoop en tegenslag bij deze onderhandelingen bepalen voorlopig vooral de olieprijzen“, zegt Evangelista van ActivTrades.
„Zolang de Straat van Hormuz dicht is, verwacht ik dat de olieprijzen elke dag geleidelijk zullen stijgen naar mogelijk 120 à 125 dollar per vat, naarmate de voorraad daalt“, zegt Hottner van Vontobel.
Scenario 2: De oorlog escaleert verder en leidt tot nog grotere olietekorten
Als de oorlog verder oplaait, komen de olieprijzen dan boven de 125 dollar uit. Uitbreiding van de oorlog – met aanvallen op de energie-infrastructuur of een langdurige totale blokkade van de Golf – zou in Europa snel tot tekorten kunnen leiden en tot vraaguitval leiden door veel hogere prijzen.
Zelfs in zo’n scenario verwacht Kerstin Hottner echter nog geen enorme prijsstijging naar 150 dollar of hoger. Want dat zou volgens haar gepaard gaan met een veel ernstiger vraaguitval en wereldwijd tot rantsoenering op grote schaal.
Scenario 3: Dankzij een duurzaam bestand daalt de olieprijs
Volgens Maurizio Mazziero zouden een duurzaam bestand en heropening van de scheepvaartroutes op korte termijn kunnen leiden tot een scherpe prijsdaling. Dan zou de prijs van een vat Brent-olie weer onder de 90 dollar kunnen uitkomen.
Maar zelfs als de Straat van Hormuz morgen weer helemaal opengaat, verwachten de meeste analisten dat het nog weken tot een paar maanden zal duren voordat wereldwijd de oliestromen weer even hoog zijn als normaal gesproken.
Waarom de olieprijs langer hoog zou kunnen blijven
Analisten voorzien op basis hiervan dat de olieprijzen de komende maanden hoog zullen blijven.
Volgens grondstofstrategen van Goldman Sachs zal de productie in de Golf na heropening van de Straat binnen een paar maanden hersteld zijn, als er tenminste geen nieuwe aanvallen op olie-installaties komen en de Straat volledig opengaat en veilig blijft. Wel denken zij dat „het risico aanzienlijk is dat volledig herstel veel langer zal duren en mogelijk niet helemaal kan worden afgerond, vooral als de Straat nog veel langer dicht blijft.“
Goldmans basisscenario gaat ervan uit dat de energie-export uit de Golfstaten tegen eind juni weer normaal is en de olieprijzen op de korte termijn stabiel blijven en einde dit jaar licht dalen naar 90 dollar per vat. Hoewel dat minder is dan nu is het nog steeds veel meer dan in eerdere ramingen voorzien werd. Vlak voordat de oorlog uitbrak, voorzag de investeringsbank voor het vierde kwartaal een prijs van 66 dollar voor een vat Brent-olie. Een maand later, in maart, verhoogde Goldman die prognose naar 71 dollar.
Volgens Maurizio Mazziero „blijft de olieprijs zelfs bij een duurzaam bestand waarschijnlijk nog minstens zes maanden een stuk hoger dan vóór de oorlog. Dat komt omdat beschadigde infrastructuur gerepareerd moet worden en de opstopping in de scheepvaart niet van de ene op de andere dag opgelost zal zijn.“
Bovendien zullen regeringen en raffinaderijen, zodra de Straat weer open is, waarschijnlijk hun strategische reserves weer op grote schaal aanvullen om kwetsbaarheid in de toekomst te voorkomen. Volgens Hottner zouden de olieprijzen door zo’n herbevoorradingshausse de komende 12 tot 18 maanden hoog kunnen blijven.
„Op de lange termijn heeft deze oorlog de kwetsbaarheid van het energiesysteem en het gebrek aan strategische reserves in veel landen aan het licht gebracht“, zegt Melville van Schroders.
