Belangrijkste punten
- De gasvoorraad ligt ver onder het gemiddelde voor dit seizoen. Daardoor is Europa kwetsbaar bij een verstoorde aanvoer.
- De overstap naar lng heeft de afhankelijkheid van Rusland verminderd, maar de concurrentie met Azië vergroot. Daardoor zijn de prijzen wisselvalliger geworden.
- De hogere energiekosten hebben nu al een negatief effect op de industriële productie. De economische groei in de eurozone kan er dit jaar nog lager door uitvallen.
Net toen de inflatie in Europa onder controle leek, heeft een nieuwe geopolitieke schok voor nieuwe onzekerheid op de financiële markten gezorgd.
Zowel de prijs van een vat Brent-olie als die van TTF-gas, de Europese referentieprijs, is sterk gestegen. Sinds de Amerikaanse en Israëlische aanvallen op Iran op 28 februari begonnen, is de prijs van een vat Brent-olie 51% gestegen en die van TTF 60%. Daardoor is het risico op een door de energieprijzen aangewakkerde inflatiepiek toegenomen.
De Europese gasprijzen waren na een koude winter al hoog. De oorlog met Iran, waardoor de productie van lng door QatarEnergy werd stilgelegd, heeft de gasprijzen nog verder omhoog gejaagd, zegt Tancrede Fulop, aandelenanalist bij Morningstar. Ook de aandelen- en obligatiemarkten reageren heftig; de koersen gaan op en neer, terwijl beleggers de ontwikkelingen in de gaten houden.
Voor Europa zijn de gevolgen diepgaander dan kortstondige prijsschommelingen. Hogere energieprijzen gaan doorwerken in de verwarmingskosten van huizen en de consumentenprijzen. En de toch al zwakke economische groei van energie-intensieve sectoren krijgt te maken met nog hogere kosten.
De verwachte stijging van de inflatie kan ook het beleid van de Europese Centrale Bank beïnvloeden. De termijnmarkten zijn van koers veranderd: gingen zij in februari, voordat de oorlog uitbrak, nog uit van stabiele of lagere rentetarieven, nu rekenen zij op drie renteverhogingen in 2026.
Energie-inflatie: wat is er ditmaal anders?
De hernieuwde energie-inflatie roept herinneringen op aan de prijsschokken in 2021 en 2022, al is ditmaal het krappe aanbod de belangrijkste oorzaak daarvan.
In 2022 veroorzaakte een grotere vraag – toen de economieën herstelden na de coronacrisis – de aanbodschok die het gevolg was van de Russische invasie in Oekraïne.
Ook leverde Rusland al minder gas dan verwacht. „Gazprom heeft de leveringen aan Europese afnemers teruggeschroefd en de opslagfaciliteiten voor gas die het in de EU exploiteerde in het najaar van 2021 leeggelaten“, aldus Bruegel, een denktank in Brussel.
De oorlog in Oekraïne zorgde er vervolgens voor dat een krappe markt uitgroeide tot een volledige crisis. De energie-inflatie steeg in oktober 2022 naar 52,6 % op jaarbasis. Daardoor kwam de totale inflatie boven de tien procent uit en was de ECB genoodzaakt om medio 2022 de rente meermalen te verhogen.
Tegen 2025 was de energie-inflatie grotendeels ten einde; prijsdruk werd vooral veroorzaakt door inflatie in de dienstensector.
Doordat de situatie in het Midden-Oosten escaleert, dreigt opnieuw zo’n dynamiek te ontstaan. Door de hogere olie- en gasprijzen was de inflatie in de eurozone in maart opnieuw hoger dan de ECB-doelstelling van 2%; die bedroeg 2,5%.
„De inflatie zal de komende maanden waarschijnlijk verder stijgen als door een langdurige oorlog de energieprijzen verder stijgen en de hogere gasprijzen geleidelijk ook particulieren raken. Ook de voedselinflatie zou op de middellange termijn weer hoger kunnen uitvallen“, zegt Ralph Solveen, hoofd economisch onderzoek bij Commerzbank.
Toch is het onwaarschijnlijk dat de inflatieschok net zo extreem zal worden als in 2021–2022. Want de factoren die destijds de toeleveringsketen zo verstoorden en de door de coronapandemie veroorzaakte vraagpieken spelen ditmaal minder sterk of niet meer.
„Als gevolg daarvan is het onwaarschijnlijk dat de inflatie, zelfs als de oorlog voortduurt, net zo sterk zal stijgen als vier jaar geleden. Wij verwachten geen pieken van boven de tien procent zoals destijds, maar een inflatie van rond de drie procent; als de oorlog escaleert, zou dit kunnen oplopen tot vier procent,” zegt Solveen.
Gasvoorraad: reserves in Europa geslonken
De verstoring van het aanbod vindt plaats op het moment dat de gasvoorraden laag zijn. Na een koude winter zijn de Europese opslagen maar voor 28,5 % gevuld, minder dan gebruikelijk rond deze tijd van het jaar.
Deze voorraden fungeren als een buffer bij een verstoord aanbod. Wanneer de voorraden groot zijn, kunnen verstoringen worden opgevangen. Wanneer ze klein zijn, reageert de prijs doorgaans sterker en sneller.
Hierdoor blijft Europa kwetsbaar, gezien de huidige grotere geopolitieke risico’s. Elke langdurige verstoring van de energiestroom – vooral die van cruciale vaarroutes, zoals de Straat van Hormuz – kan dan al snel tot tekorten leiden, omdat opslagbedrijven de voorraden willen aanvullen voor komende winter.
Import van gas: de afhankelijkheid is verschoven, maar niet verdwenen
Tot eind februari was de energiemarkt relatief rustig, omdat de leveringen uit Noorwegen door bleven gaan. Amerikaanse lng heeft een groot deel van het Russische pijpleidinggas dat niet meer hierheen komt vervangen - dat valt nog steeds onder de ingestelde sancties .
Maar deze verschuiving heeft echter nieuwe kwetsbaarheden met zich meegebracht. Lng wordt wereldwijd verhandeld en gaat naar de hoogste bieder. Als er een crisis is, wordt Europa gedwongen om met andere regio’s, vooral Azië, te concurreren om Amerikaanse lng.
Het Midden-Oosten speelt een minder grote rol bij de Europese invoer. Qatar is de enige grote leverancier van de EU uit deze regio. Maar deze leveringen zijn de laatste maanden afgenomen. Dat gebeurde al zelfs voordat Iraanse aanvallen ongeveer 17% van de lng-exportcapaciteit van Qatar verstoorden en scheepvaart door de Straat van Hormuz lam legden.
Conclusie: aanpassing aan de energieshock zorgt voor hogere kosten
Europa heeft zich aangepast aan de energieschok – maar het betaalt daar wel een prijs voor.
De vraag naar gas blijft lager dan vóór de crisis, vooral vanuit de industrie en particulieren. Dat komt door de verbeterde efficiëntie, maar ook door een lagere productie in energie-intensieve sectoren. Volgens de recentste Eurostat-data is de industriële productie in januari , vergeleken met januari 2025, 1,2 % gedaald binnen de eurozone en 0,6 % in de EU. Vergeleken met januari 2022, de laatste volle maand vóór de oorlog in Oekraïne uitbrak, is de industriële productie in de eurozone en de EU-27 respectievelijk 4,2 % en 3,0 % gedaald.
Deutsche Bank heeft in haar meest recent gepubliceerde basisscenario de vooruitzichten op economische groei voor de eurozone scherp omlaag bijgesteld en de prognose voor dit jaar verlaagd van 1,1% naar 0,5% gezien de toegenomen spanningen in het Midden-Oosten. Ook de ECB-staf heeft begin maart haar prognoses voor de economische groei voor dit jaar verlaagd, van 1,2% afgelopen december naar 0,9%.
