Belangrijkste conclusies
- Wereldwijd daalden aandelenkoersen en stegen de olieprijzen toen er maandag voor de derde dag op rij gevochten werd.
- De scheepvaart door de Straat van Hormuz, die een knelpunt is voor de olievoorziening wereldwijd, is bijna tot stilstand gekomen en dat brengt de oliemarkten in gevaar.
- Een langdurige stijging van de olieprijzen gaat al snel de verwachte inflatie beïnvloeden. Analisten waarschuwen dat een wereldwijde inflatiegolf renteverlagingen zou kunnen afremmen.
De olieprijzen stegen, aandelen daalden en beleggers zochten maandag hun toevlucht tot veiligehavenbeleggingen, toen de financiële markten de geëscaleerde oorlog in het Midden-Oosten beoordeelden nadat afgelopen weekend de Iraanse opperste leider (ayatollah) Ali Khamenei gedood was.
De prijs van een vat Brent-olie, de wereldwijde benchmark voor olie, steeg 11% toen de beurzen zondagavond weer opengingen. Uiteindelijk steeg die 8% naar 79 dollar. De prijs van een vat WTI steeg 8% naar 72 dollar.
De prijzen van vloeibaar aardgas (lng) stegen maandag hard: de belangrijkste Europese referentieprijs voor aardgas, de TTF-index, ging 45% omhoog. Dat gebeurde nadat Qatar, de op een na grootste producent van lng wereldwijd, na Iraanse aanvallen op de belangrijke Ras Laffan-faciliteiten aankondigde dat het de productie stillegde.
De Morningstar Europe Index koerste af op zijn slechtste handelsdag sinds november vorig jaar; in Azië vonden vergelijkbare koersdalingen plaats.
Europese aandelen die het gevoeligst zijn voor de olieprijs, daalden het hardst, zoals de luchtvaartmaatschappijen Lufthansa LHA en IAG IAG en de reisorganisaties TUI TUI1 en Carnival CCL. Het beste deden de aandelen van defensiebedrijven BAE Systems BA. en Hensoldt HAG het, net als olieconcerns zoals Equinor (EQNR), die actief zijn in de hele keten, van oliewinning tot verkoop.
De eerste uren dat de Amerikaanse beurzen maandag open waren, daalden aandelen minder hard dan eerder die dag in Azië en Europa.
De Morningstar US Market Index daalde kort na opening van de beurs 0,70%, de S&P 500 0,67% en de Nasdaq 100 0,64%.
Koerswinsten bij grote oliebedrijven zoals Exxon Mobil (plus 1,9%) en defensiebedrijven als Lockheed Martin (plus 2,9%) werden tenietgedaan door brede koersdalingen in de reisbranche en andere conjunctuurgevoelige sectoren.
Te midden van een vlucht naar veilige havenbeleggingen steeg goud meer dan 2%, klom de dollarindex boven de 98 punten en bereikte zo het hoogste niveau in vijf weken tijd.
De gevechten in de Perzische Golf gingen maandag hun derde dag in, met een toename van raket- en drone-aanvallen in de hele regio. Iran voerde vergeldingsaanvallen uit om de dood van de ayatollah en andere hoge functionarissen te wreken, die zaterdag omkwamen door Amerikaanse en Israëlische aanvallen, nadat onderhandelingen om het nucleaire programma van Iran aan banden te leggen, waren mislukt.
Het scheepvaartverkeer door de Straat van Hormuz, een cruciaal punt voor de wereldwijde olievoorziening, kwam het weekend vrijwel tot stilstand, nadat verzekeraars hadden aangekondigd dat zij polissen zouden opzeggen en premies zouden verhogen. Op zondag waren ten minste drie tankers beschadigd en was één bemanningslid omgekomen bij vergeldingsaanvallen.
Investeerders houden nu nauwlettend in de gaten of de VS en bondgenoten langdurige onderbreking van energietransporten via deze belangrijke handelsroute kunnen voorkomen.
Knelpunt voor de wereldwijde oliehandel
De Straat van Hormuz is een cruciale maritieme doorvoerroute, die goed is voor ongeveer 20% van de wereldwijde olievoorziening. Dat is ongeveer een derde van de totale wereldwijde export van ruwe olie over zee, die vooral bestemd is voor Azië, volgens marktonderzoeksbureau Kpler.
De stijging van de olieprijs op maandag komt overeen met die in juni 2025, toen de spanningen in de regio oplaaiden en Israël en Iran elkaar met luchtaanvallen en raketaanvallen bestookten. Als het conflict voortduurt, kan de komende dagen en weken echter meer volatiliteit worden verwacht. Vooral als Iran zijn focus verlegt van militaire doelen naar energievoorzieningen.
Analisten waarschuwen dat de olieprijzen kunnen stijgen tot bijna 100 dollar als het conflict lang voortduurt.
“De olieprijzen zullen waarschijnlijk stabiliseren op 85 à 95 dollar per vat naarmate strategische reserves worden vrijgegeven”, zegt David Roche, president van Quantum Strategy.
OPEC+ heeft zondag aangekondigd dat zij de olieproductie in april met 206.000 vaten per dag zal verhogen. Dit omdat de door Saoedi-Arabië geleide energiecoalitie de verwachte verstoring van de ruwe-oliemarkten wil tegengaan.
Extra vaten olie zullen echter wellicht weinig bijdragen aan een groter aanbod als de handelsroutes onbruikbaar worden. “Reservevaten hebben weinig nut als er geen bruikbare zeeroutes meer zijn”, schreef Helima Croft, analist bij RBC Capital, in een notitie aan klanten.
De levering van lng zou ondertussen een “grote uitdaging kunnen worden, met als mogelijk gevolg tekorten als een blokkade of sluiting van de Straat langer dan een paar weken zou duren”, zegt Dan Marks, onderzoeker op het gebied van energiezekerheid bij het Royal United Services Institute.
Volgens Michael Field, hoofdstrateeg Europese markten bij Morningstar, redeneerden beleggers dat als de onrust beperkt blijft tot Iran en Israël, het is wat het is. De markten hebben dit tot op zekere hoogte al ingeprijsd. Maar hoe meer andere landen bij dit conflict betrokken raken, des te waarschijnlijker het is dat de financiële markten blijven dalen. Of in ieder geval dat ze niet stijgen, zolang er zoveel onzeker is.”
Hoe groot is het risico voor de wereldeconomie?
Het twaalf dagen durende conflict tussen Iran en Israël vorig jaar had een beperkte invloed op de grondstoffenprijzen. Maar een langdurig conflict in het Midden-Oosten zou ernstige gevolgen kunnen hebben voor de wereldeconomie.
Hoewel de VS en Israël de situatie tot op zekere hoogte onder controle lijken te hebben, zijn de olieprijzen weliswaar hoog, maar binnen de perken. Als de financiële markten het gevoel krijgen dat de VS en Israël de controle verliezen en de sluiting van de Straat van Hormuz langer dan een paar dagen duurt, kan er paniek ontstaan, aldus Marks.
Roche van Quantum zegt dat er een paar historische precedenten zijn voor de mogelijke gevolgen van het conflict: “Dit conflict zou lang kunnen duren en veel grotere economische gevolgen kunnen hebben.”
Beleggers zullen zich de komende dagen en weken voorbereiden op meer volatiliteit. Daarbij zullen de markten mogelijk overschakelen naar risicovolle beleggingen in het geval van een regimewisseling in Iran en hervatting van de oliehandel. Of juist naar risicomijdende beleggingen als het conflict voortduurt en de verstoringen van de aanvoer toenemen.
“Bij langdurige onzekerheid kan een stijgende olieprijs wereldwijd angst voor inflatie veroorzaken. En dat verkleint dan weer de kans dat de Amerikaanse Federal Reserve de rente verlaagt, zoals tot nu later dit jaar werd verwacht”, zegt Adam Hetts, Global Head of Multi-Asset en Portfolio Manager bij Janus Henderson Investors.
In een korte update schreef Capital Economics dat een langdurig conflict, waarbij de olieprijs oploopt naar 90 à 100 dollar per vat, de inflatie in landen met een ontwikkelde economie 0,7 procentpunt kan stijgen en de groei van het bbp mogelijk “enkele tienden van een procentpunt” zal dalen.
Lukas Strobl en Sunniva Kolostyak hebben bijgedragen aan dit artikel.
