Vorig jaar heb ik een nieuwe Thanksgiving-traditie in het leven geroepen en deel ik waar ik dankbaar voor ben op beleggingsgebied. Dit jaar draag ik mijn Thanksgiving-column op aan Warren Buffett, die binnenkort, op 95-jarige leeftijd, met vervroegd pensioen gaat. Als langzittend aandeelhouder van Berkshire Hathaway BRK.A en incidenteel bezoeker van de jaarlijkse vergadering in Omaha, ben ik niet alleen dankbaar voor Buffetts beleggingsvaardigheden, maar ook voor de levenslessen die hij me heeft bijgebracht.
Lang nadat ik de details van de OxyChem-deal vergeten was, herinner ik mij nog steeds de waarden waar Buffett voor staat. Die verwoordde hij vaak in memorabele aforismen (mijn favoriet: “Pas als het eb wordt, zie je wie er naakt heeft gezwommen”). Zijn laatste brief aan aandeelhouders ter ere van Thanksgiving stond, zoals te verwachten viel, ook weer bol van de wijsheden.
De volgende tien lessen die niets met geld te maken hebben, kunnen we allemaal van Warren Buffett leren:
1. Wees vriendelijk. “Vriendelijkheid kost niks, maar is van onschatbare waarde”, schreef Buffett in zijn laatste brief. “Of u nu religieus bent of niet, het is moeilijk om deze Gouden Regel, die als leidraad kan dienen voor je gedrag, te overtreffen.” Buffett staat al lang bekend om zijn fatsoen. Ik heb tijdens aandeelhoudersvergaderingen gezien hoe hij met het grootste respect met tegenstanders omging, hoe onsamenhangend hun verhaal ook was. “Prijs met naam en toenaam. Bekritiseer per categorie”, zegt hij in dat verband.
Het is een van de lessen die hij al vroeg leerde en opstak uit Dale Carnegie’s How to Win Friends and Influence People. Vriendelijkheid is ook goed voor de zaken. “Wij sluiten geen onvriendelijke deals”, schreef Buffett ooit aan een potentiële overnamekandidaat. “Als u een fusie nastreeft, neemt u dan contact met mij op.” Vele ondernemers namen in de loop der jaren contact met hem op. “Hij heeft onze familie met respect behandeld en liet ons onze gang gaan. Dat heeft veel voor ons betekend”, zei de familie Blumkin. De matriarch daarvan, Rose, verkocht in 1983 Nebraska Furniture Mart aan Berkshire Hathaway. Werknemers en medewerkers met lof overladen, kweekt loyaliteit. “Schrijf uw eigen necrologie en bedenk op basis daarvan wat u moet doen om daar uit te komen”: het zijn woorden om naar te leven.
2. Wees integer. “Het kost twintig jaar om een reputatie op te bouwen en vijf minuten om die te ruïneren”, zei Buffett ooit. Voor velen staat Buffett voor de waarden van het Midden-Westen in de VS: eerlijkheid, openhartigheid en rechtvaardigheid. “Warren is de rechtvaardigste persoon met wie ik ooit heb gewerkt”, aldus Tom Murphy, die Capital Cities Communications leidde en in 1985 samen met Berkshire Hathaway ABC kocht. “Hij heeft nooit een poging gedaan om misbruik van ons te maken. Hij wilde altijd dat beide partijen zich goed voelden over de deal.” Hoewel hij een harde onderhandelaar kon zijn, bouwde Buffett een reputatie op van rechtschapenheid. Die kwam hem en de aandeelhouders van Berkshire goed van pas. Zo vertrouwde het Amerikaanse ministerie van Financiën hem in 1991 de overname toe van het door schandalen geteisterde Salomon Brothers. Hij getuigde voor het Congres dat zijn marsorders zouden zijn: “Verlies geld voor het bedrijf en ik zal begrip tonen; verlies een greintje reputatie voor het bedrijf en ik zal meedogenloos zijn.” Een andere uitspraak die in elk kantoor zou moeten hangen, is: “Vraag uzelf af of u bereid zou zijn om uw daden de volgende dag in de krant gepubliceerd te zien.”
3. Oefen u in geduld. Toen hem werd gevraagd waarom maar weinig mensen zijn beleggingsstrategie kopiëren, antwoordde Buffett: “Omdat niemand langzaam rijk wil worden.” In een wereld waarin de aandachtsspanne steeds korter is, nieuws 24 uur per dag wordt verspreid en alles met één muisklik beschikbaar is, is het makkelijk om het langetermijnperspectief uit het oog te verliezen. “Het leven is als een sneeuwbal”, zei Buffett ooit. “Het belangrijkste is om natte sneeuw te vinden en een heel langgerekte heuvel.” Dat is een prachtige metafoor voor het rente-op-rente-principe, maar het is ook breder toepasbaar. In haar biografie The Snowball citeert Alice Schroeder Buffett daarover: “Ik bedoel niet alleen samengestelde rente. Het gaat er ook om dat je de wereld begrijpt en om het soort vrienden dat je om je heen verzamelt.” Bij beleggen vermeed Buffett handelen om het handelen en wachtte hij net zo lang tot zich een kans voordeed. In andere periodes maakte hij een deugd van nietsdoen. “Bij twijfel vasthouden”, zei hij. “Ik heb het grootste deel van mijn geld verdiend door op mijn kont te blijven zitten.” Beleggers wordt aangeraden om jong te beginnen, schulden te vermijden en overmatig handelen te vermijden. Volgens Buffett is “de aandelenmarkt een manier om geld over te hevelen van ongeduldige naar geduldige mensen.”
4. Wees voorzichtig. Buffett leerde het begrip ‘veiligheidsmarge’ van zijn mentor en baas, professor Benjamin Graham, die beschouwd wordt als de grondlegger van waardebeleggen. Hoewel Buffetts denkwijze later evolueerde – onder invloed van Phil Fisher en Charlie Munger kwam hij tot de conclusie dat ‘het veel beter is om een uitstekend bedrijf tegen een redelijke prijs te kopen dan een redelijk bedrijf tegen een uitstekende prijs’ – bleef hij zuinig. Dankzij een ‘Fort Knox-balans’ kon Buffett profiteren van ondergewaardeerde kansen en als ‘laatste toevlucht-kredietverstrekker’ optreden. Maar met de huidige kasreserve van 358 miljard dollar hoeft Berkshire niet ‘naakt te zwemmen’. Buffett vermeed het gebruik van een hefbomen en zijn betiteling van derivaten als ‘financiële massavernietigingswapens’ is beroemd. Na de financiële crisis zei hij: “Je wilt absoluut nooit in een situatie terechtkomen waarin je morgenochtend afhankelijk bent van de goedheid van vreemden”: een overdenking die altijd van toepassing is. Een goede voorbereiding is volgens hem cruciaal “Voorspellen dat het gaat regenen, telt niet”, aldus Buffett. “Arken bouwen wel.”
5. Wees positief. “Onze aandelen zullen grillige bewegingen laten zien”, schrijft Buffett in zijn laatste aandeelhoudersbrief, “en af en toe met ongeveer 50% dalen, zoals drie keer is gebeurd in de zestig jaar dat dit management er zit. Wanhoop niet; Amerika zal een comeback maken en hetzelfde geldt voor Berkshire’s aandelen.” Aan de basis van zijn succes als belegger ligt Buffetts onwankelbare geloof in het kapitalisme, de vindingrijkheid van de mens en in Amerika. Eerlijkheidshalve moet daarbij worden gezegd dat Buffetts visie gekleurd is door de decennialange economische groei en stijgende activaprijzen die hij meemaakte. Ben Grahams voorzichtigheid kwam daarentegen voort uit de economische depressies en financiële paniek die hij meegemaakt had. Toch heeft optimisme beleggers over het algemeen geen windeieren gelegd. En Buffetts positieve houding, zijn weigering om bij tegenslagen stil te blijven staan en zijn gewoonte om “tapdansend naar zijn werk te gaan” hebben waarschijnlijk bijgedragen aan zijn lange carrière. Of zou dat komen door zijn dieet van See’s Candies, Cherry Coke en Omaha-steak?
6. Wees een onafhankelijk denker. “Wees voorzichtig wanneer anderen onvoorzichtig zijn; wees onvoorzichtig wanneer anderen voorzichtig zijn”: deze uitspraak illustreert Buffetts tegendraadsheid. In 1999, op het hoogtepunt van de technologie-, media- en telecombubbel, waarschuwde hij dat de prijs van aandelen te hoog lag. In oktober 2008, toen de markt kelderde door de wereldwijde financiële crisis, schreef Buffett een opiniestuk voor de New York Times met als titel “Koop Amerikaans. Dat doe ik ook.” Noch in 1999, noch in 2008 was het de eerste keer dat Buffett tegen de stroom inging. Hij beëindigde een investeringssamenwerking waar veel over te doen was, toen hij zich na de markthausse eind jaren zestig realiseerde dat die “niet meer goed was afgestemd op de marktomstandigheden”. Tijdens de bearmarkt van de jaren zeventig gebruikte hij een failliet textielbedrijf genaamd Berkshire Hathaway om goedkope activa, zoals van Geico en de Washington Post, op te kopen. Buffett, een fervent lezer door Charlie Munger omschreven als een ‘leermachine’, zei tegen biograaf Alice Schroeder: ‘Je hebt geen gelijk of ongelijk omdat mensen het met je eens zijn. Je hebt gelijk als de feiten en redeneringen die je gebruikt kloppen.’
7. Wees bescheiden. De kenniskring (circle of competence) is een van Buffetts basisbegrippen. Buffett heeft zijn beperkingen altijd erkend en zijn sterke punten benut. Decennialang bleef hij daarom weg van investeringen in technologie, hoewel de aankoop van aandelen Apple AAPL-aandelen op grond van het feit dat dit echt een consumentenbedrijf is, Berkshire aanzienlijke winsten opleverde. “Risico’s ontstaan wanneer je niet weet wat je doet”, legde hij uit. Buffett heeft altijd zijn beleggingsfouten erkend, zoals zijn investering in een bedrijf dat hij als bijnaam “Cleveland’s Worst Mill” gaf, US Air, het oorspronkelijke Berkshire Hathaway en nog veel meer “zonden die voortkwamen uit nalatigheid”. Ook gaf hij zijn tekortkomingen als echtgenoot en vader toe. “Nederigheid ontwapent”, schreef biograaf Alice Schroeder over Buffett in The Snowball. Die les leerde hij van Dale Carnegie, wiens advies luidde: “Als je ongelijk hebt, geef dat dan snel en nadrukkelijk toe.” In zijn laatste aandeelhoudersbrief schrijft Buffett: “Wees niet te streng voor jezelf vanwege fouten uit het verleden. Leer er iets van en ga dan door.”
8. Wees tevreden. “Afgunst is de enige van de zeven hoofdzonden die niet prettig is om te begaan”, aldus Buffett. Jezelf vergelijken met anderen leidt vaak tot ontevredenheid. Vooral in dit socialemediatijdperk zijn er alom beelden van geluk en succes. Dan kun je gemakkelijk het gevoel krijgen dat je nalatig bent geweest, gezien je idealen, die vaak illusies blijken. Hoewel hij in zijn leven grote rijkdom heeft vergaard, benadrukt Buffett dat je niet gelukkig wordt van geld, roem en macht. “Het doel van het leven is dat zoveel mogelijk mensen van wie je wilt dat ze van je houden van je houden”, vertelde hij tegen studenten. Hoe cliché ook, Buffett leerde mensen dat de beste dingen in het leven gratis zijn.
9. Waardeer continuïteit. Buffett heeft mensen aangenomen om ervoor te zorgen dat Berkshire ook zonder hem blijft floreren. De nieuwe CEO, Greg Abel, wordt door Buffett omschreven als “een uitstekende manager, een onvermoeibare werker en iemand die eerlijk communiceert”. Naast Abel blijft verzekeringsgoeroe Ajit Jain een sleutelfiguur, net als Todd Combs en Ted Weschler. In zijn laatste brief kondigde Buffett aan dat hij van plan is om een aanzienlijk belang te houden in Berkshire “totdat de aandeelhouders net zoveel vertrouwen in Greg hebben als Charlie en ik al zo lang hebben”. Op filantropisch gebied doneerde hij aan de Gates Foundation en kondigde hij aan dat hij zijn donaties aan de goede doelen die van drie kinderen zal verhogen. “Regeren vanuit het graf heeft geen goede reputatie”, erkent Buffett. “Ik heb nooit de drang gehad om dat te doen.”
10. Wees dankbaar. “Ik ben geboren in 1930, gezond, redelijk intelligent, blank, man en woon in Amerika. Wauw! Dank u wel, Vrouwe Geluk,” schrijft Buffett in zijn laatste brief. Dat noemde hij “de eierstokloterij winnen”. Buffetts Thanksgiving-brief is een monument ter ere van dankbaarheid: dankbaarheid dat hij een kinderziekte heeft overleefd, voor de goede opvoeding die hij kreeg, vooral in zijn geliefde Omaha, en de samenwerking met de vooraanstaande Munger, naast die met vele andere vrienden en collega’s. Het herinnert ons eraan dat we onze zegeningen moeten tellen en moeten erkennen hoeveel mazzel we hebben. In Buffetts woorden: “Iemand zit vandaag in de schaduw van een boom die lang geleden is geplant.”
Lezers zullen terecht opmerken dat deze column een onkritische lofzang is. Ik ben mij ervan bewust dat Buffett een mens is en tekortkomingen heeft, zoals wij allemaal. Zijn beleggingsresultaten zijn niet perfect en hij heeft zijn karakterfouten. Dat gezegd hebbende, denk ik dat we veel kunnen leren van zijn voorbeeld en zijn lessen.
Daarmee wens ik alle Morningstar-lezers fijne feestdagen toe. Als u niet te druk bent met het garen van de kalkoen, heen en weer rijden en voetbal (Go Bears en Go Blue!) kunt u mij altijd mailen via dan.lefkovitz@morningstar.com. Ik sta altijd open voor uw feedback (zelfs als u een supporter bent van de Buckeyes of Eagles) en voor ideeën voor toekomstige columns.
