Belangrijkste punten
- Volgens economen kan de extreem hete zomer van dit jaar grote hebben voor de Europese economie en het bedrijfsleven.
- De grootste schade lijden chemieconcerns en andere industriële bedrijven, de de landbouw en nutsbedrijven. Sommige op de consument gerichte bedrijven en ondernemingen wiens business klimaataanpassing is, zouden hier daarentegen juist van kunnen profiteren.
- Het domino-effect dat het klimaat heeft, kan tot lang na de zomer duren. Dat komt omdat de kosten ervan voor een hogere inflatie zorgen. En delen van Europa zijn kwetsbaar voor stroomtekorten als de winter nadert.
De hitte, droogte en bosbranden die een groot deel van Europa hebben geteisterd, eisen niet alleen een ecologische en menselijke tol. Ook de economische kosten ervan worden ook steeds groter, ook al hebben beleggers de verstoringen die aan het extreme weer gerelateerd zijn, grotendeels genegeerd.
Gewassen zijn verdord, de elektriciteitsproductie is teruggeschroefd en het vervoer over enkele van Europa’s belangrijkste waterwegen is verstoord; die zijn door de lage waterstanden nu onbegaanbaar voor binnenvaartschepen. In Frankrijk dwong de hittegolf kernenergiereus EDF om de productie te verlagen. Anders zou het gebruikte koelwater dat weer de rivier in terugstroomt het water daar te sterk opwarmen. De hoge temperaturen in de Donau hebben verder in het oosten, in Hongarije en Roemenië, soortgelijke problemen veroorzaakt.
De historisch lage waterstand van de Rijn in Duitsland hebben het vervoer van grondstoffen en eindproducten ernstig belemmerd. Daardoor zijn binnenschepen gedwongen om minder zwaar beladen te varen en hebben industriële bedrijven hun toevlucht moeten nemen tot duurder vervoer over het spoor en de weg. Bosbranden hebben de schade verder vergroot, vooral in Zuid-Europa. En de extreme hitte maakte dat een deel van de toeristen is uitgeweken naar een koelere vakantiebestemming.
De verstoring komt op een moment dat de energiekosten in Europa door de oorlogen in Oekraïne en Iran al zijn gestegen. Het heeft degenen die de inflatie op de voet volgen ook extra alert gemaakt.
Hoe sterk kan het extreme weer het bbp in Europa schaden?
Volgens analisten is het lastig om de economische schade in cijfers uit te drukken. Triodos Bank schat dat door een lagere landbouw- en energieproductie, verstoord vrachtvervoer en een lagere arbeidsproductiviteit de groei van het bruto binnenlands product in de Europese Unie dit jaar ongeveer 1% lager zou kunnen uitkomen. Dat komt neer op ongeveer 180 miljard euro; circa evenveel als de hele verwachte groei van de EU dit jaar.
Maar de grootste economische schade zou aangericht kunnen worden door een lagere productiviteit, volgens Triodos. De Nederlandse bank schat dat ongeveer 3% van de productie per gewerkt uur verloren gaat voor elke graad die de temperatuur uitkomt boven de 30 graden Celsius, op de dagen dat deze hoge temperaturen meerdere dagen aanhoudt.
Volgens Triodos’ hoofdeconoom, Hans Stegeman, zou Frankrijk van de grote economieën in de EU de zwaarste klap kunnen krijgen. Door de extreme hitte verwacht hij dat de groei van het bbp dit jaar ongeveer 1,4 procentpunt daalt, in Italië 1,1 procentpunt en in Spanje iets minder dan één procent.
Ook volgens Allianz Research is 30 graden een kritieke grens: als het warmer wordt dan dat neemt het productiviteitsverlies sterk toe. Het onderzoek wijst op een potentieel pijnlijke combinatie voor bedrijven: het energieverbruik stijgt mee met de temperatuur, terwijl de productiviteit van de werknemers daalt.
Oxford Economics schat dat bij langdurige droogte de groei van het Duitse bbp het derde kwartaal 0,2 procentpunt zou kunnen dalen. De chemie, metaalindustrie en bouwsector zijn de sectoren die het grootste risico lopen. „Het aanleggen van voorraden van productiemiddelen kan de impact in eerste instantie temperen. Maar als de droogte aanhoudt, zou de Duitse groei het derde kwartaal met 0,2 procentpunt kunnen dalen”, zeggen analisten van het bureau.
Hoe extreem weer de inflatie en het rentebeleid van de ECB kunnen raken
De kosten zullen niet gelijkmatig worden verdeeld. Volgens Ulrich Kater, hoofdeconoom bij DekaBank, zouden er ook bedrijven kunnen profiteren van het extreme weer. Als bedrijven die voor hun vrachtvervoer afhankelijk zijn van de Rijn met hogere transportkosten geconfronteerd worden, zouden logistieke bedrijven kunnen profiteren die in plaats daarvan de vracht over weg per vrachtwagen of over het spoor gaan vervoeren.
„Er vindt momenteel een grote herverdeling plaats. We zullen de economie hierdoor misschien niet zichtbaar zien instorten, maar dit gaat wel gepaard met kosten – en uiteindelijk zal de consument die moeten betalen”, zegt Kater in een podcast. „Alle bedrijven die met hogere kosten te maken hebben, zullen die doorberekenen aan de consument.”
Volgens Vidya Anant, portfoliobeheerder Europese aandelen bij DWS, zal het risico op een hogere inflatie enerzijds en een lagere productie anderzijds groter worden als het extreme weer aanhoudt. „Hoe langer deze weersomstandigheden duren, hoe moeilijker het voor bedrijven wordt om de gevolgen ervan op te vangen”, zegt zij. „Dat zou de Europese inflatie en industriële productie steeds sterker kunnen beïnvloeden. De ‘Super El Niño’, die in de tweede helft van dit jaar wordt verwacht, zou het extreme weer waarvan nu in Europa al sprake is, nog kunnen versterken.”
Dat zou de druk op de inflatie groter kunnen maken op het moment dat dit het slechtst uitkomt voor de ECB. Die moet nu al dealen met een inflatie die hoger is dan haar doelstelling;verwacht wordt dat zij de rente in september gaat verhogen.
Van de chemie tot de landbouw: welke sectoren lopen het grootste risico?
Zelfs nu, nog voor Europese bedrijven hun derdekwartaalcijfers bekend hebben gemaakt, is duidelijk dat de hittegolven vele verliezers kennen en een paar winnaars. „Op de korte termijn zal de omzet van bedrijven die actief zijn in de consumptiegoederensector, zoals Magnum MICC en H&M HMB, hierdoor stijgen. Maar in de loop van het jaar zal dat effect waarschijnlijk minder groot worden”, zegt Michael Field, hoofdstrateeg Europese markt bij Morningstar.
„Op de langere termijn zou dit positief kunnen zijn voor fabrikanten van airconditioning, voor bouwbedrijven en leveranciers van bouwmaterialen. Die zullen tegen extra kosten gebouwen voorzien van betere koeltechnieken. Luchtvaartmaatschappijen, vooral budgetvliegers, zouden ook wel eens gedupeerd kunnen worden als meer mensen de zomervakantie in eigen land gaan doorbrengen en in de zomermaanden Zuid-Europa gaan mijden,” voegt Field eraan toe.
De eerste signalen dat sprake is van zo’n verschuiving zijn er al. Bosbranden in het zuidwesten van Frankrijk hebben tot annuleringen geleid. Dat heeft de Franse regering ertoe aangezet de belasting voor getroffen bedrijven, vooral in de toeristische sector, te gaan verlagen, zo meldt Reuters. Ondertussen richten reizigers hun blik steeds vaker op Noord-Europa. Onderzoeksbureau Data Appeal, dat gespecialiseerd is in toerisme, meldt dat de belangstelling voor koelere bestemmingen zoals Zuid-Finland, Zweden en Noorwegen, is toegenomen.
„Door het extreme weer worden vooral de landbouw, industrieën die zwaar afhankelijk zijn van transport, en energiebedrijven getroffen”, zegt Anant van DWS. „In de landbouw zorgen mislukte oogsten en lagere opbrengsten ervoor dat de voedselprijzen stijgen. Door de lage waterstand in de Rijn stijgen de transportkosten voor chemiebedrijven, grondstoffenproducenten en andere bedrijven uit de toeleveringsketen, die afhankelijk zijn van transport via het water.”
Bedrijven ondervinden nu al de negatieve gevolgen. Het Duitse Covestro 1COV heeft al laten weten dat er sprake is van overmacht vanwege transportproblemen op zijn vestiging in Dormagen. En BASF BAS was niet bij machte om bepaalde producten af te leveren: de extreem lage waterstand was het vervoer van en naar het complex in Ludwigshafen verstoord. Evonik EVK en andere industriële bedrijven hebben te maken gehad met hogere vrachtkosten en logistieke verstoringen. Volgens Reuters zijn er wel 150 vrachtwagens nodig om één binnenvaartschip te vervangen.
Ook de landbouwsector heeft het moeilijk in Europa. Het Gemeenschappelijk Onderzoekscentrum van de Europese Commissie heeft haar prognoses voor de opbrengst van wintergewassen 1 % à 4 % verlaagd en die voor korrelmaïs en zonnebloemen 6 % à 7 %. Dat komt omdat door de hitte en het gebrek aan regen er geen vocht meer in de bodem zit in West- en Midden-Europa. Een slechtere oogst zou de druk op de voedselprijzen kunnen vergroten en door kunnen sijpelen in de inflatie.
Ook waterkracht- en kernenergiecentrales zijn kwetsbaar als de lage waterstand de productie of koelcapaciteit beperkt. Het Franse EDF zegt dat de productie van kernenergie en waterkracht lager is uitgevallen door de hittegolven die elkaar opvolgden. Het energiebedrijf verwacht dat de ebitda dit jaar ongeveer 10% lager zal uitvallen dan vorig jaar. Ook de lagere elektriciteitsprijzen zetten de cijfers onder druk.
„Hoewel veel bedrijven nu de gevolgen van het extreme weer benadrukken, lijken vele nu wel beter daarop voorbereid”, zegt Anant van DWS. „Daardoor worden oplossingen voor klimaatadaptatie steeds belangrijker, vooral in de industrie, bij nutsbedrijven en bedrijven die bouwmaterialen produceren.”
Lage gasreserves: hoe dit een winterprobleem zou kunnen worden
Misschien wel het grootste risico is dat Europa de winter ingaat zonder dat de infrastructuur voor energie volledig is hersteld van de zomer. Op 18 augustus was de Europese gasopslag voor 60,8 % gevuld. Dat is minder dan vorig jaar rond deze tijd. Daardoor is Europa kwetsbaarder voor een verstoorde bevoorrading, vooral als het een koude winter wordt.
De droogte van deze zomer heeft het probleem verergerd: doordat waterkracht- en kernenergiecentrales minder energie konden opwekken, is de behoefte aan elektriciteit uit gas vergroot. Oxford Economics waarschuwt: „Verschillende negatieve risico’s aan de aanbodzijde zijn werkelijkheid geworden. De gasvoorraden staan in de aanloop naar het stookseizoen op een historisch laag niveau.” Het bureau schat dat hierdoor de inflatie later dit jaar boven de 3,5 % zou kunnen uitkomen en tot in 2027 boven de 3,0 % zou kunnen blijven. Het risico op een fysiek gastekort is nog steeds wel klein (maar als het gebeurt, zijn de gevolgen groot), omdat wereldwijd het aanbod van lng groter is geworden en Europa meer kan importeren.
Volgens Swissinfo waren de Zwitserse waterkrachtreservoirs half juli maar voor 46 % gevuld, 16,4 procentpunten minder dan de afgelopen twintig jaar gemiddeld rond deze tijd in dit seizoen en het laagste niveau voor deze tijd van het jaar in twintig jaar tijd. Omdat opgeslagen waterkracht een belangrijke bron van elektriciteit is in de winter, is cruciaal hoeveel het de komende maanden zal gaan regenen.
De extreme zomer in Europa dreigt dan ook nog lang nadat de temperatuur weer is gedaald economische gevolgen te hebben. Als er weinig regen blijft vallen en het een koude winter wordt, worden de economische gevolgen van het weer van deze zomer mogelijk nog groter dan ze nu al zijn.
