Belangrijkste punten
- Sectoren zoals de chemische industrie, technologiesector en de auto-industrie worden allemaal ontregeld door de verstoorde handelsstromen in de Straat van Hormuz.
- Analisten waarschuwen dat de productiekosten aanzienlijk zullen stijgen. Op de financiële markten is het effect nu al merkbaar van het tekort aan bepaalde essentiële producten .
- De risico’s van een langdurig afgesloten Straat dreigen het bestedingspatroon van consumenten te veranderen en schade toe te brengen aan Europese economieën.
De aanhoudende oorlog van de VS en Israël met Iran en de afgesloten Straat van Hormuz leverde eerst vooral problemen op in de energievoorziening. Maar nu krijgen bedrijven die actief zijn in de voedselvoorziening, industrie en de transportsector het ook voor hun kiezen. Dat levert op de aandelenmarkt veel verliezers op en een paar winnaars.
De aandelenmarkten hebben de aanvankelijke volatiliteit van zich afgeschud en bereikten de laatste maanden nieuwe recordkoersen. Maar bedrijven, waaronder in de chemie, grondstoffen, technologie en de auto-industrie, meldden bij de eerstekwartaalcijfers dat zij last gaan krijgen van de verstoorde toeleveringsketens. Hoewel dit voor sommige sectoren gunstig uitpakt, verhullen volgens sommige deskundigen de uitbundigheid op de aandelenmarkten de diepe onzekerheid en dreigende economische ontwrichting die eraan zitten te komen.
“De oorlog met in Iran is niet alleen een probleem voor één sector: het is de belangrijkste macro-economische factor die de hele reële economie beïnvloedt”, zegt Lauren Hyslop, fondsbeheerder bij Mattioli Woods.
„De gevolgen zijn overal voelbaar: in tekorten aan diesel, bij mijnbouwactiviteiten, in de omgeleide scheepvaart vanuit Azië, waardoor de doorlooptijden zijn verdubbel, in zorgen over kerosine voor vliegtuigen en stijgende bouwkosten als gevolg van brandstoftoeslagen“, voegt ze eraan toe.
Energieproblemen verstoren het transport
Over de gevolgen voor de wereldwijde energievoorziening, vooral op het gebied van ruwe olie en lng, is al veel gezegd en geschreven. Maar bewerkte producten, zoals benzine en diesel, hebben te maken met de zwaarste verstoringen. Daarmee bedoelen we zowel de schade die is ontstaan door aanvallen op raffinaderijen als schade die ontstaan is door de verstoorde transportroutes.
Zo heeft de prijs van kerosine, die sinds het begin van de oorlog 60% is gestegen, bij vliegmaatschappijen tot bezorgdheid geleid in de aanloop naar het voor hen zo belangrijke zomerseizoen. Het heeft ertoe geleid dat veel internationale vliegmaatschappijen routes hebben geschrapt. Europese maatschappijen dekken zich doorgaans in tegen schommelende brandstofkosten, uit angst voor hogere prijzen zodra hun contracten aflopen.
Cameron Love, economisch analist bij Aberdeen, zegt dat de kosten van vliegtuigbrandstof de toch al krappe winstmarges van luchtvaartmaatschappijen onder druk zetten. Brandstof maakt doorgaans 20 tot 40 procent van de exploitatiekosten uit. „Aangezien de winstmarge van luchtvaartmaatschappijen vaak maar enkele procenten bedraagt, is er weinig ruimte om een grote kostenstijging op te vangen.”
Vooral budgetvliegers zijn gevoelig voor hogere brandstofprijzen en lagere consumentenuitgaven. Vele van hen gaan nu prijsstunten om het aantal boekingen op peil te houden.
EasyJet (EZJ) zei dat het conflict de brandstofkosten al heeft opgedreven en Ryanair heeft zijn winstverwachtingen opgeschort vanwege „aanzienlijke“ schommelingen in de brandstofprijzen en mogelijke leveringsproblemen. Het aandeel EasyJet staat bijna 50% onder zijn Fair Value Estimate nadat de koers dit jaar 33% gedaald is. Ryanair ( RYA) en Wizz Air ( WIZZ) noteren tegen een korting van respectievelijk 27% en 22%.
Aanvoer van chemicaliën en grondstoffen zwaar verstoord
Ook de chemische industrie en de grondstoffensector hebben te maken met ernstige verstoringen bij zowel de productie als de distributie van hun producten. Hoewel dit op de korte termijn een impuls heeft gegeven aan sommige Europese chemische bedrijven, die hebben geprofiteerd van tekorten vanuit het Midden-Oosten en Azië, is de wereldwijde voorraad van in het bijzonder kunstmest bijzonder kwetsbaar.
Ongeveer een derde van de aanvoer van grondstoffen voor kunstmest wereldwijd over zee loopt normaal gesproken door de Straat van Hormuz. En de productie van kunstmest elders is vaak afhankelijk van leveringen van lng uit de Golfregio. Hoewel sommigen de kunstmestcrisis uit 2022, toen Rusland Oekraïne binnengevallen was, hiermee vergelijken, wil Love van Aberdeen wel onderscheid maken. “De [Russische] aanvoer ging destijds niet echt verloren: die werd omgeleid...De aanvoer uit de Golf kampt daarentegen nu met reële fysieke tekorten.”
Chemiebedrijven hebben inderdaad gewaarschuwd dat een tekort aan kunststof toekomstige oogsten in gevaar brengt. Grote voedingsmiddelenconcerns, zoals Unilever ( ULVR), hebben het echter nog niet gehad over tekorten, maar waarschuwen in plaats daarvan voor hogere productiekosten als gevolg van de Iran-oorlog.
„Hoe langer dit probleem duurt, des te groter de kans dat het overslaat op kunstmest en uiteindelijk op de voedselprijzen, zegt James Knightley, hoofd internationale economie VS bij ING.
Tekort aan technici bedreigt AI-wedloop: Zuid-Koreaanse aandelen in beeld
Tegelijkertijd dreigen er grote verstoringen bij de aanvoer van andere essentiële chemicaliën en materialen, zoals helium, broom en aluminium. Daardoor komt de productie van cruciale goederen – van chips en medische apparatuur tot kernreactoren – in gevaar.
„De situatie is waarschijnlijk het nijpendst bij helium”, zegt Rico Luman, senior sectoreconoom bij ING. Qatar produceert meer dan een derde van de wereldwijde voorraad helium, als bijproduct van lng. De gestaakte productie in Qatar verergert nu de problemen rond de toeleveringsketens voor chips. “Het heeft de prijzen al opgedreven, maar zou ook kunnen leiden tot leverantieproblemen, zoals we die in het recente verleden gezien hebben”, aldus Luman.
Hoewel de koers van chipaandelen blijft stijgen in het kader van de aanhoudende AI-hausse, dreigen Aziatische chipfabrikanten volgens analisten de grootste verliezers te worden van het huidige tekort aan helium. Dat heeft geleid tot heftige koersuitslagen in de Zuid-Koreaanse KOSPI-index, die gedomineerd wordt door techbedrijven. Het heeft Samsung ( 005930 ) en SK Hynix (000660) er onlangs toe aangezet om afspraken te maken met Amerikaanse leveranciers om de aanvoer vanuit de VS veilig te stellen. Beide aandelen staan respectievelijk 77% en 46% boven hun Fair Value Estimate, na sterke koersstijgingen dit jaar.
Toch zegt Love van Aberdeen dat schaarste ertoe zou kunnen leiden dat chipfabrikanten selectiever worden. Het zou kunnen dat ze voorrang gaan geven aan hoogwaardige producten die gebruikt worden voor AI-berekeningen en snelle geheugenchips met een grote verwerkingssnelheid. Dat zou dan wel „ten koste gaan van geheugen voor consumenten- en industriële toepassingen“. Aanhoudende, grote tekorten zouden zelfs de AI-hausse zelf minder groot kunnen maken, zegt hij. „Naast hogere energiekosten kan een chiptekort de grootschalige uitbouw van AI belemmeren en de koersen van techaandelen [negatief] beïnvloeden.“
Vertraagde leverantie van auto’s en consumentengoederen
Daarnaast blijft er duidelijk sprake van een domino-effect voor allerlei sectoren, van de auto-industrie en de detailhandel tot andere consumptiegoederen, als de Straat van Hormuz geblokkeerd blijft. Volgens Reuters, dat alle mededelingen van bedrijven hierover heeft geanalyseerd, hebben tot nu toe bijna driehonderd bedrijven, vooral in Europa en Azië, aangegeven dat maatregelen nodig zijn om de financiële gevolgen van de Iran-oorlog op te vangen, waaronder prijsverhogingen en productieverlagingen.
Auto’s zijn bijvoorbeeld niet alleen afhankelijk van technische onderdelen, zoals halfgeleiders, maar ook van aluminium en olieproducten, zoals rubber en kunststof. Toyota 7203 heeft gewaarschuwd dat het dit jaar 4,3 miljard dollar verlies zal lijden door de oorlog, omdat de kosten voor materialen, energie en transport hoger uitvallen.
Volgens Luman van ING drijven op dit moment eerder „aanbodbeperkingen de prijzen op, dan werkelijk fysieke tekorten“. Maar hoe langer de verstoringen in de toeleveringsketen aanhouden, des te groter het effect zal zijn op het gedrag van consumenten. Als de macro-economische omstandigheden verslechteren, zal dit bedrijven die consumentengoederen produceren waarschijnlijk verder in de problemen brengen. “Ook de vraag naar auto’s – vanuit bedrijven en consumenten – wordt geraakt door hogere brandstofprijzen. Dat zou ertoe kunnen leiden dat de vraag wat lager uitvalt”, aldus Luman.
